Verkennend onderzoek: pesticiden op school

Paniek is niet nodig, waakzaamheid wel. Dat er pesticiden in het stof zitten, betekent niet dat je kind er ziek van wordt. Ons onderzoek meet welke pesticiden aanwezig zijn, niet hoeveel een kind er effectief binnenkrijgt.

Toch zijn er redenen om dit ernstig te nemen. Een deel van de gevonden pesticiden staat volgens de internationale databank PPDB bekend om schadelijke eigenschappen: ongeveer een op de drie is hormoonverstorend, een op de vijf kan de vruchtbaarheid schaden en een op de zes is giftig voor het zenuwstelsel. 

Meestal geldt: een lage dosis berokkent weinig schade, een hoge dosis veel schade. Bij hormoonverstoorders gaat deze stelling niet op. Een lage dosis kan, bij blootstelling op een specifiek moment in de ontwikkeling, al verstorend werken.

Bovendien zit er nooit maar één pesticide in het stof. Gemiddeld vonden we er 18 per klas. Wat zo’n combinatie op lange termijn doet, is nooit onderzocht, en er bestaan geen normen voor. Kinderen komen er wel elke schooldag mee in contact. We legden de resultaten daarom voor aan een kinderarts en een toxicoloog. Daarover lees je meer in het rapport zelf.

Het goede nieuws: je kunt de blootstelling zelf verkleinen (lees onze tips hierover bij de vraag "Wat kan ik als school/ouder doen?". Daarnaast is het aan de overheid om kinderen beter te beschermen. 

Teken de petitie

In 2024 toonde onderzoek van Velt aan dat er gemiddeld 21 verschillende pesticiden aanwezig zijn in Vlaamse slaapkamers (sos-slaapkamer.nu). Meteen rees de vraag hoe het zit op andere plekken waar kinderen veel tijd doorbrengen.

Kinderen zijn extra kwetsbaar. Hun organen en immuunsysteem zijn nog volop in ontwikkeling, en ze spelen veel op de grond en klauteren overal op. Zo komen ze sneller in contact met oppervlakken waar pesticiden op kunnen liggen. Lees meer over waarom kinderen extra kwetsbaar zijn.

Stof is daarbij een goede graadmeter. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat je via stof kunt nagaan welke pesticiden in een omgeving aanwezig zijn, ook jaren na gebruik. In het stof van een klas vind je zowel pesticiden die van buiten binnenwaaien als pesticiden die in de klas zelf gebruikt worden. En de klas is de tweede thuis van kinderen: ze brengen er vijf dagen per week door.

Begin mei 2026 contacteerde Velt willekeurig 20 kleuter- en basisscholen in Vlaanderen, met de vraag of ze gratis wilden deelnemen. De 10 scholen die zich het eerst aanmeldden, namen deel. Er waren geen andere selectiecriteria. De scholen liggen verspreid over de vijf provincies. Een aantal scholen nam anoniem deel.

• West-Vlaanderen (1): Freinetschool De Kleine Wereld, Waregem
• Oost-Vlaanderen (3): onder meer GBS De Kersentuin, Herzele en Steinerschool Munte, Merelbeke-Melle
• Antwerpen (1): VBS Sint-Vincentschool, Antwerpen
• Vlaams-Brabant (3): onder meer GBS Sint-Brixius-Rode, Meise
• Limburg (2): onder meer Freinetschool ‘t Schommelbootje, Alken

Met een paar eenvoudige gewoontes verklein je de blootstelling aan schadelijke pesticiden al flink.

Als school:

• Poets regelmatig met water en stofzuig ook moeilijk bereikbare plekken, zodat pesticiden zich niet ophopen.
• Sluit ramen en deuren tijdens en kort na het bespuiten van een aangrenzende akker of boomgaard.
• Laat kinderen hun schoenen goed afvegen, of voorzie pantoffels voor in de klas.
• Laat kinderen hun handen wassen na het buitenspelen.
• Kies voor biologisch fruit als vieruurtje.

Als ouder:

• Bespreek de resultaten van dit onderzoek met de school of in de ouderraad.
• Pas dezelfde gewoontes thuis toe: schoenen uit, handen wassen, regelmatig nat poetsen.
• Teken de petitie, zodat de overheid kinderen beter beschermt.

In gesprek met de landbouwer naast de school

Veel landbouwers willen graag meedenken als je hen constructief aanspreekt. Ga het gesprek aan als buren, met een vraag om samen te zoeken naar oplossingen. Mogelijke afspraken:

• een spuitvrije strook op het perceel: minstens 5 meter met een haag, 10 meter zonder;
• een haag, heg of schutting als natuurlijke buffer tussen veld en school;
• spuitmomenten vooraf melden aan de school;
• niet spuiten tijdens de schooluren of als de wind naar de school waait.

Wil je advies over hoe je dat gesprek best aanpakt? Stuur ons een mailtje via [email protected] 

We vonden DDT in 2 van de 10 stofstalen. Dat betekent niet dat het vandaag nog gebruikt wordt. DDT is in België al sinds 1974 verboden in de landbouw, en ook het gebruik tegen ongedierte is al tientallen jaren verboden.

DDT werd na de Tweede Wereldoorlog wereldwijd gebruikt tegen insecten. Al snel bleek het schadelijk voor mens en natuur. Het breekt bovendien heel traag af en kan tientallen jaren in de bodem en in stof blijven. Vermoedelijk gaat het dus om een historische vervuiling.

Dat het er nog zit, toont vooral hoe hardnekkig sommige pesticiden zijn. Wat vandaag gebruikt wordt, kan ook over vele jaren nog in onze omgeving aanwezig zijn.

Met dit verkennend onderzoek wilde Velt nagaan of er pesticiden aanwezig zijn in klaslokalen. Zo ja: welke, in welke gehaltes, hoe schadelijk ze zijn en waar ze vandaan komen. Zo maken we zichtbaar wat anders onzichtbaar blijft, en geven we het debat een onderbouwing.

Kinderen beschermen is ook een taak van de overheid. Daarom vragen we de Vlaamse regering om:

• de kindnorm als standaard te nemen voor pesticiden die in de buurt van scholen gebruikt worden;
• duidelijke regels in te voeren voor landbouwers: een verplichte spuitvrije bufferzone van minstens 10 meter, zoals beloofd in het Vlaams Actieplan Duurzaam Pesticidengebruik, een verplichte haag en een spuitverbod bij wind;
• scholen te informeren over de risico’s en de alternatieven;
• onderzoek mogelijk te maken naar de verspreiding en de effecten van pesticiden, bijvoorbeeld met luchtmetingen, met aandacht voor kinderen;
• landbouwers te ondersteunen met duidelijk advies, een plan om pesticiden af te bouwen en hulp bij de overschakeling naar biologische teelt.

Teken de petitie

Pesticiden kunnen op verschillende manieren in het stof van een klas belanden:

• Uit de landbouw: pesticiden die op velden gespoten worden, kunnen zich via de lucht tot kilometers ver verspreiden. Ze komen ook binnen via schoenen en kleren.
• Via huisdieren: middelen tegen vlooien en teken.
• Via gebruik binnenshuis: bijvoorbeeld insectensprays en mierenlokdozen, of als bewaarmiddel in hout, textiel en meubels.

Van 59 gevonden pesticiden gingen we na waarvoor ze toegelaten zijn of ooit waren:

• 68% is of was enkel in de landbouw toegelaten;
• 27% heeft meerdere toepassingen, zowel in de landbouw als binnenshuis of bij huisdieren. Waar die precies vandaan komen, kan alleen verder onderzoek ter plaatse uitwijzen;
• 5% wordt enkel binnenshuis gebruikt.

Omdat sommige pesticiden jarenlang in het stof blijven, kan het gaan om huidig of vroeger gebruik.

Landbouwers werken binnen de regels die vandaag gelden. Net daarom vragen we de overheid om die regels aan te scherpen, en om landbouwers te ondersteunen bij het afbouwen van pesticiden. Teken de petitie

Dit is een verkennend onderzoek in 10 scholen. Het toont aan dat pesticiden aanwezig zijn in klaslokalen. Het zegt niet hoeveel pesticiden er in elke Vlaamse school zitten, en ook niet hoeveel een kind binnenkrijgt.

Het labo

De analyses gebeurden bij Primoris Belgium in Zwijnaarde, waarmee Velt sinds 2024 samenwerkt. Het labo is door BELAC geaccrediteerd voor de analyse van pesticideresten en volgt de meest recente Europese richtlijnen. Met gas- en vloeistofchromatografie in combinatie met massaspectrometrie testte het de stalen op 540 verschillende pesticiden. Glyfosaat zat niet in het onderzoek, omdat daarvoor veel meer stof nodig is. Andere chemische stoffen, zoals formaldehyde uit meubels, werden niet onderzocht.

De wetenschappers

Velt stemde de opzet en de weergave van de resultaten af met Daniel Figueiredo (Universiteit Utrecht), expert in pesticiden in onze leefomgeving. De impact op de gezondheid legden we voor aan kinderarts en infectioloog Daan Van Brusselen (ZAS en Universiteit Antwerpen) en toxicoloog Adrian Covaci (Universiteit Antwerpen).

Het verloop

• Mei 2026: 20 scholen willekeurig gecontacteerd, 10 namen deel.
• Juni 2026: elke school nam met de eigen stofzuiger en een testkit een stofstaal van ongeveer 1 gram in één klaslokaal, na een week niet poetsen. Binnen 24 uur ging het staal op de post.
• Juli 2026: analyses door het labo.
• Augustus en september 2026: verwerking en interpretatie door Velt. De gevonden pesticiden werden getoetst aan de internationale databanken PPDB en BPDB.
• Oktober 2026: bekendmaking van de resultaten.