Knokke-Heist plant eerste geboorte-voedselbos van Vlaanderen

In Knokke-Heist is de derde fase van het stadsrandbos gestart, een belangrijke stap richting een duurzamere, groenere toekomst. Dit nieuwe deel van het stadsrandbos krijgt een originele invulling: het is een combinatie van een traditioneel geboortebos met een buurtvoedselbos. 

Een artikel van Gemeente voor de Toekomst

Via een cocreatietraject onder begeleiding van Velt, creëert de gemeente samen met haar inwoners een duurzame plek vol lokaal eetbaar lekkers en biodiversiteit, een plek waar mens en dier van kunnen genieten. Tijdens het traject vormt zich ook een actieve beheergroep van burgers. Dit project vormt een inspiratiebron voor lokale besturen die participatie en biodiversiteit willen koppelen aan een concreet voedselbeleid.

"De combinatie van de technische expertise van Velt en hun ervaring met groepsdynamische processen zorgt ervoor dat we als gemeente ondersteund worden bij de creatie van een plek die ook op de lange termijn door vrijwilligers gedragen wordt. Zo creëren we ruimte voor de gemeentediensten om te focussen op hun kerntaken en versterken we de sociale cohesie."
Siska Willems  -  Stafmedewerker milieu, natuur en landbouw in Knokke-Heist

Strategische inbedding in het lokaal beleid

Het voedselbos is geen geïsoleerd groenproject, maar een tastbaar onderdeel van de recent ontwikkelde voedselstrategie van Knokke-Heist. Het doel van deze strategie is een gezonder en meer verbonden voedselsysteem creëren. Het unieke stadsrandbos, waar ook BOS+ al aan meewerkte, dient hierbij als demonstratiesite waar de principes van natuurlijke voedselproductie, korte keten en sociale cohesie samenkomen.

Image

De methodiek: cocreatie

Het voortraject, begeleid door Velt, volgde een beproefd stappenplan aangepast op maat van de lokale situatie om de betrokkenheid van de geïnteresseerde burgers te verzekeren vanaf de ontwerpfase.

Een dertigtal deelnemers formuleerde op de startavond hun verwachtingen en ambities voor de site, wat resulteerde in onderstaande woordenwolk.

Image

Daarna maakten ze hun eerste schetsen voor het voedselbos.

In de daaropvolgende participatieve ontwerpsessies verfijnden de inwoners samen met de Velt-expert de indeling van het voedselbos en de plantenkeuze. Verder maakten ze ‘voedselbosafspraken’ voor de do’s en don’ts en het beheer van de site.

Er werden werkgroepen opgericht voor communicatie, educatie en technisch beheer, en een overkoepelende stuurgroep. De gemeente lanceerde via haar communicatiekanalen een oproep om vrijwilligers te zoeken voor de werkgroepen. De meerwaarde van deze aanpak voor een lokaal bestuur is de groepsdynamiek. Door inwoners eigenaarschap te geven over het ontwerp, ontstaat er een duurzaam engagement dat verder gaat dan de plantdag zelf. Dit levert een efficiënte samenwerking op het terrein op voor de gemeentediensten die zelf minder onderhoudstaken moeten opnemen.

De plantmomenten vormen de kers op de taart van al dit voorbereidend werk, het moment waar iedereen naar uitkijkt.

Gefaseerde aanplant

De aanleg van het voedselbos is opgedeeld in drie technische fases om de kwaliteit van de aanplant en de betrokkenheid van verschillende doelgroepen te maximaliseren.

In november 2025 was het de beurt aan de boomlaag. Tientallen gezinnen met kinderen geboren tussen september 2024 en augustus 2025 plantten 81 bomen, waaronder appel-, peren- en kersenbomen en hazelaars. Elk gezin werd begeleid door een op voorhand gebriefte ‘steward’ uit de vrijwilligersgroep, om een vakkundige aanplant te garanderen.

De struiklaag bestaat uit 114 stuks kleinfruit, geplant door lokale scholen. Meer dan 200 leerlingen zijn bij dit proces betrokken, wat een stevige basis oplevert voor de educatieve werking van de site.

De kruidlaag wordt in maart 2026 aangeplant. 130 kruidachtige planten van diverse soorten gaan dan de grond in om te testen welke succesvol zijn op deze locatie. Deze planten worden dan het volgende jaar vermeerderd.

Kerncijfers van het project

• Bomen (hoog- en laagstam): 81 stuks (o.a. perzik, vlier, kers, moerbei)
• Kleinfruit (struiken): 114 stuks
• Kruidlaag: 130 stuks
• Vrijwilligers (beheergroep): 20 personen  
• Participerende scholieren: > 200 kinderen
• Begeleiding: Velt (ontwerp & proces)

Beheer door de voedselbosgroep 

Een kritiek punt bij publieke voedselbossen is het langetermijnbeheer. In Knokke-Heist is hiervoor een vaste kern van twintig vrijwilligers gevormd: de voedselbosgroep. Deze groep werd gedurende het traject klaargestoomd door Velt-experts. Zij zijn het aanspreekpunt op de site, monitoren de groei en organiseren de komende jaren educatieve activiteiten.

"De combinatie van de technische expertise van Velt en hun ervaring met groepsdynamische processen zorgt ervoor dat we als gemeente ondersteund worden bij de creatie van een plek die ook op de lange termijn door vrijwilligers gedragen wordt. Zo creëren we ruimte voor de gemeentediensten om te focussen op hun kerntaken en versterken we de sociale cohesie," aldus Siska Willems, stafmedewerker milieu, natuur en landbouw in Knokke-Heist.

Image

Een buurtvoedselbos in jouw gemeente? Het kan!

Het project in Knokke-Heist bewijst dat een buurtvoedselbos een efficiënt instrument is om klimaatdoelstellingen te koppelen aan burgerparticipatie. De methodiek van Velt biedt gemeenten een kader om technische expertise (ecologisch ontwerp) te combineren met sociale innovatie (beheergroepen).

Voor lokale besturen die een vergelijkbaar traject willen opstarten of hun voedselstrategie concreet willen vertalen naar de publieke ruimte, biedt Velt ondersteuning op maat.

Interesse? Contacteer Jan Vannoppen, jan@velt.nu