In ons magazine Seizoenen brengt kookliefhebber Sarah De Hert een jaar lang de 10 stappen naar een ecologische keuken in de praktijk. In elk nummer van Seizoenen zetten we daarbij 1 of 2 van die stappen kort in de kijker. Hieronder vind je bij elke stap als extraatje onze favoriete tips. Inspiratie genoeg om zelf aan de slag te gaan.

1. Vers van hier

  • Haal jouw wekelijkse portie groenten bij een korteketeninitiatief: zelfoogstveld, groentenpakket, lokale groenteboer, boerenmarkt, … Deze groenten zijn meteen ook grotendeels seizoensgebonden én als je meteen voor bio gaat, zit je helemaal goed. Sommige initiatieven bieden ook andere lokale producten aan zoals brood, zuivel en vlees. 
     
  • Kijk in de winkel naar de herkomst van groenten en fruit. Dat staat verplicht vermeld op de verpakking. Kies voor groenten en fruit die een zo kort mogelijke afstand hebben afgelegd. Koop geen groenten of fruit die met het vliegtuig zijn vervoerd. Ze hebben een enorme ecologische voetafdruk. Het gaat om kwetsbare groenten en fruit die lange afstanden hebben afgelegd zoals boontjes, tropisch fruit, avocado’s.
     
  • In de winter en vroege lente is er weinig lokaal fruit beschikbaar. Vul dan aan met fairtradebananen en citrusvruchten uit Zuid-Europa. Je kunt ook zomerfruit zoals bessen en steenfruit invriezen en het in de winter verwerken in smoothies of andere gerechten waarbij je het fruit niet opwarmt zodat de vitamines bewaard blijven.
     
  • Ben je dol op de Thaise, Afrikaanse of Mexicaanse keuken? Kijk eens of je de exotische ingrediënten in een favoriet gerecht kunt vervangen door lokale. Van broccolistelen, boontjes of erwtjes maak je een heerlijke guacamole en met een lekker sappige peer maak je minstens een even lekkere smoothiebowl als met een mango.
     
  • Er is niks lokaler dan jouw eigen groenten en fruit kweken. Dat kan in een eigen moestuin of pottentuin maar ook in een samentuin in jouw buurt. De lokale Velt-afdelingen organiseren regelmatig cursussen ecologisch tuinieren. Kijk hier of er een doorgaat in jouw buurt

2. Elk seizoen weer anders

  • De meeste groenten- en fruitsoorten in ons land zijn seizoensgebonden. Koop je ze buiten hun oogstseizoen, dan kosten ze meestal heel wat energie. Ze leggen veel kilometers af of ze worden geteeld in verwarmde serres. Gebruik daarom onze seizoenskalender om te weten wanneer jouw groenten en fruit oogstrijp zijn. Of ga meteen voor de boodschappentas van Velt. Zo heb je de seizoenen altijd bij de hand.
Image
Boodschappentas van Velt
Foto: Aikon Producties
  • Wie zegt er nu neen tegen een stuk sappige pizza of een kom dampende pasta? We eten deze populaire gerechten het hele jaar door maar waar we niet stil bij staan is dat deze gerechten hoofdzakelijk gemaakt worden met zomergroenten zoals paprika, courgette en tomaat. Nochtans kan het makkelijk anders. Herfst- en wintergroenten zijn minstens even pasta- en pizzavriendelijk. Ga dus de uitdaging aan en maak elk seizoen een pasta en/of pizza met seizoensgroenten. Zo geniet je van jouw favoriete comfortfood en leer je ook nieuwe smaken kennen en appreciëren. Inspiratie vind je op de Pinterestpagina van Keukenpraatjes. 
     
  • Onbekend is onbemind. Als je nieuwe smaken leert kennen, is dat even wennen. Herfst- en wintergroenten zoals raapjes, rammenas en schorseneer kunnen je misschien afschrikken maar geef het daarom niet meteen op. Je kunt deze groenten op zoveel meer manieren klaarmaken dan je denkt. Wat dacht je van schorsenerenchips, carpaccio van rammenas en pompelmoes of een rapensoep met mierikswortel? Denk gerust wat out of the box en speel met smaakmakers en bereidingswijzen om vertrouwd te raken met jouw nieuwe vrienden. Je wordt er nadien ook echt voor beloond want jouw eetpatroon wordt gevarieerder en dus gezonder. 
     
  • Kiezen voor seizoensgroenten is niet alleen lekker en gezond maar ook nog eens goed voor je portemonnee. Over het algemeen zijn seizoensgroenten goedkoper in hun seizoen omdat ze dan minder energie vragen of niet over een lange afstand getransporteerd moeten worden. Profiteer daar dus van!
     
  • Niet alleen groenten en fruit zijn seizoensgebonden, ook vis en wild vlees zijn dat. Eet geen vis in het paarseizoen maar wacht tot na de voortplanting. www.goedevis.nl zet je aardig op weg om een goede keuze te maken. Het wildseizoen valt samen met de herfst omdat de populatie dan het grootst is. Voor vlees van gedomesticeerd vee is dat helaas niet langer het geval door de industrialisering van de veeteelt. De groeiperiode wordt steeds korter gehouden en men kweekt het hele jaar door. Zelf bewust minder vlees eten is dan de boodschap. 

3. Minder vlees

Image
Champignonwalnotenpaté
Champignonwalnotenpaté
Foto: Wout Hendrickx

Zowel voor je gezondheid als het milieu eet je vlees best met mate. De vleesindustrie heeft een enorme impact op onze ecologische voetafdruk door het grote verbruik van water, ruimte en grondstoffen (veevoeder). De uitstoot van de broeikasgassen die hiermee samengaan, zorgt voor een toenemende opwarming van ons klimaat. De eiwitshift wil dat Vlaanderen tegen 2030 evolueren naar een eetpatroon dat bestaat uit 40% dierlijke en 60% plantaardige eiwitten (nu is het net andersom).  Een aantal tips om je daarbij te helpen:

  1. Peulvruchten zijn misschien wel de meest veelzijdige plantaardige eiwitbronnen die er bestaan. Naast eiwitten bevatten peulvruchten vezels, heel wat vitamines en mineralen. En ze zijn heel betaalbaar. Reden genoeg dus om ze regelmatig een plek op je bord te geven. Verwerk ze tot de lekkerste burgers, in stoofpotjes of in slaatjes. Laat je inspireren door onze gelijknamige aflevering van Keukenpraatjes en ga aan de slag met het spiekblad
     
  2. Ook de klassieke vleesvervangers tofoe, tempé en seitan verdienen een kans. Het zijn perfecte ‘smaakdragers’, dat wil zeggen dat ze zelf naar niet veel smaken maar heel goed in staat zijn smaken op te slaan. Met andere woorden: jij bepaalt hun smaak. Ga dus aan de slag met specerijen en andere lekkere smaakmakers en ontdek zo jouw favoriete combinatie. Ook vleesvervangers stonden al in de kijker tijdens Keukenpraatjes. En jawel, er is ook een spiekblad. Proberen dus!
     
  3. Het is niet omdat je kiest voor veggie, dat je de smaak van je favoriete klassiekers hoeft te missen. Maak gerust een vegetarische versie van jouw favoriete vleesgerecht. Denk maar aan vol-au-vent, waterzooi of balletjes in tomatensaus. Neem gerust het recept van je grootmoeder bij de hand en vervang het vlees door een vleesvervanger of door peulvruchten of scoor eens een lekker recept op de website van EVA vzw
     
  4. Niet alleen onze warme maaltijd gaat vaak gepaard met vlees. Ook onze boterham is te vaak vleesrijk belegd met de zogenaamde ‘fijne vleeswaren’. Deze producten zijn niet alleen allesbehalve ecologisch, ze zijn ook schadelijk voor onze gezondheid en worden dus afgeraden door de wereldgezondsorganisatie. Een heerlijk alternatief zijn groentespreads. Het hele jaar door kun je variëren met seizoensgroenten. Voeg plantaardige eiwitten toe voor een voedzaam beleg. Ook hier kan je weer terecht bij Keukenpraatjes en met het doe-het-zelfblad knutsel je zo je eigen spread in elkaar.
     
  5. Kaas is geen vlees maar de ecologische voetafdruk van deze lekkernij is groter dan die van kip. Veel vegetariërs vervangen hun portie vlees gemakshalve door kaas en dat is eigenlijk geen goed idee. Kaas is een vetrijk product waar we ook voor onze gezondheid beter met mate van genieten. Bovendien is kwalitatieve kaas behoorlijk prijzig. Geniet dus van je blokje biologische kaas maar met mate. Behandel het voortaan als een stukje chocolade en geniet er écht van, als een fijnproever.

4. Geef de boer geld voor zijn waar

Het budget dat we aan voeding besteden wordt steeds kleiner. Een westers gezien besteedde in 1950 bijna de helft van zijn gezinsinkomen aan voeding, vandaag is dat 15%. Deze ontwikkeling heeft een nefast effect op het loon van de boeren die dit eten produceren. Zowel voor onze lokale boeren als voor boeren in het Zuiden is het vaak knokken om te overleven. Daarom is het van belang dat wij als consument bewuste keuzes maken om ervoor te zorgen dat de boer krijgt wat hij verdient voor zijn onmisbare werk. Met deze tips help je de boer vanop je bord.

Image
Ecozoekertjes
  1. Steun de boeren in het Zuiden door te kiezen voor producten met een fairtrade label. Cacao-, koffiebonen en heel wat specerijen kunnen niet geteeld worden in ons klimaat. Toch kunnen we ze niet meer wegdenken uit ons bestaan. Veel van deze producten zijn helaas onderhevig aan oneerlijke handel terwijl boeren en arbeiders in vaak onmenselijke omstandigheden voor een hongerloon werken. Door te kiezen voor producten met een fairtrade label krijg je de garantie dat de arbeid achter het product eerlijk wordt vergoed en dat de omstandigheden waarin het werd gekweekt en verwerkt voldoen aan de basisvereisten van menswaardig werk. 
     
  2. Lokale boeren steun je door te kiezen voor korte keten. Koop rechtstreeks van bij de boer of via een lokaal initiatief zoals een boerenmarkt of een voedselcollectief. Door te kiezen voor korte keten kom je veel nauwer in contact met wat je eet. Daardoor groeit ook de liefde en het respect voor de oorsprong van wat op je bord terecht komt. Ook voor kinderen is dit heel belangrijk. Ga dus zeker eens op bezoek bij een boer in je buurt!
     
  3. In 2001 ontstond in Engeland de eerste fairtrade gemeente. Intussen zijn er ook in België en Nederland al heel wat. Deze gemeenten engageren zich om duurzame, lokale en eerlijke producten en initiatieven voorrang te geven. Kijk zeker eens of jouw gemeente al zo ver is. Je kan zelf een voorbeeldrol vervullen door in je organisatie, bedrijf of school voor fair trade te kiezen. Dit kan zowel door voor lokale, biologische als fairtrade producten te kiezen. 
     
  4. Kiezen voor de korte keten vraagt soms iets meer energie en tijd dan winkelen in de supermarkt. Voor mensen die minder mobiel zijn, is dit moeilijk. Maak daarom van deze keuze ook een sociaal verhaal door in de bres te springen voor mensen in je omgeving die niet tot bij een lokaal initiatief geraken. Door afspraken te maken met buren of vrienden, help je elkaar vooruit. Je kan ook een beurtsysteem in gang steken en afwisselend  boodschappen doen, oogsten of ergens een pakket ophalen. 
     
  5. Het fairtradeverhaal stopt uiteraard niet bij onze voedingskeuzes. Ook voor andere aankopen is het een goed idee om te kiezen voor lokale, duurzame en eerlijke handel. Denk maar aan kleding, juwelen en cosmetica. Fairtrade gemeenten en Oxfam wereldwinkels zetten ook deze producten regelmatig in de kijker. Zo is er de Fair Fashionweek en de jaarlijkse geschenkenbeurs van Oxfam Wereldwinkels.  

5. Maak het zelf

Nooit was het zo makkelijk om ons te voeden. Supermarkten, broodjeszaken, fastfoodketens en restaurants zijn alom tegenwoordig en lijken wel een aanbod te hebben waar geen einde aan komt. Een doorsnee supermarkt verkoopt zo’n 1500 verschillende producten. Gevolg hiervan is dat de verleiding overal op de loer ligt. Combineer dat met een jachtig leefritme en een altijd overvol programma en de motivatie om elke dag een verse maaltijd op tafel te toveren valt nog ver te zoeken. En dat is jammer. Als je zelf kookt, weet je wat je eet. Bovendien is het duurzamer, gezonder, lekkerder en goedkoper! Met deze tips lukt het je zeker!

  1. Om aan de verleiding van bewerkte voeding te kunnen weerstaan is het belangrijk om een arsenaal aan volwaardige basisproducten in huis te hebben waarmee je aan de slag kan. Zorg voor een bewust gevulde voorraadkast. Zorg zeker voor een aantal soorten volle granen, peulvruchten, noten en smaakmakers. Vul dit elke week aan met een pakket verse seizoensgroenten en -fruit en je bent vertrokken. Hoe minder je in de supermarkt komt, hoe minder kans dat je teveel, overbodige of ongezonde dingen koopt. Maak dus van je voorraadkast je eigen privé winkeltje vol gezonde en duurzame lekkernijen. 
     
  2. In de week weinig tijd om te koken? Bereid dan in de weekend alvast wat basisgerechten voor. Kook wat granen en peulvruchten, rooster of stoom wat groenten, maak een dressing en een soep, eventueel wat broodbeleg en een tussendoortje. Op die manier heb je een mooie voorsprong en kan je elke dag iets extra bij koken zonder dat je een hele maaltijd moet bereiden. Dorien Knockaert bedacht hiervoor de mooie term ‘kettingkoken’. De basisbereidingen kan je verwerken tot heel diverse gerechten. Denk maar aan burgertjes van de peulvruchten, een quiche van geroosterde groenten, nasi goreng  met de gekookte granen. Zorg elke dag voor een eenvoudige verse rauwkostsalade. Die is snel klaar, voorziet je van extra vitamines en zorgt telkens weer voor variatie. 
     
  3. Een van de makkelijkste gerechten die je kan maken op basis van het kettingkoken is de buddha bowl. Het principe is simpel. Vul een kom met verschillende voedzame componenten tot je een volwaardige maaltijd hebt: een portie granen, een portie peulvruchten, een portie (of meer)  warme groenten, een portie rauwe groenten en een lekkere dressing. Werk af met wat geroosterde noten, pitten of zaden en wat verse kruiden en klaar is kees. Je kan de granen ook vervangen door pasta of aardappelen en de peulvruchten door een vleesvervanger zoals tofu of seitan, een eitje of een stukje vlees of vis. 
     
  4. Je kunt het kettingkoken gerust combineren met een weekmenu als dat je meer houvast geeft. De samenstelling van je weekmenu kan je aan het begin van de week al min of meer bepalen maar je kan het ook gerust wat intuïtiever aanpakken en elke dag improviseren met wat je hebt voorbereid en wat je nog in je koelkast, koele berging en voorraadkast vindt. Een handig hulpmiddeltje hierbij zijn onze templates: basisrecepten die je zelf invulling geeft met wat je in huis hebt. 
     
  5. Toch restjes aan het eind van de week? Of maak je graag eens een grotere portie klaar van een gerecht? Vries dan wat in. Je diepvries verbruikt het minst als hij volledig gevuld is. Benut dat dus ten volle. Burgertjes, stoofpotjes, een curry: het zijn heerlijke extra’s om in huis te hebben op een moment dat er een gat ontstaat in je kookketting. Op die manier kan er echt niks meer mislopen! 
Image
samen koken
Foto: Aikon Producties

6. Eten is om op te eten


Een derde van het voedsel wereldwijd gaat verloren. Dat is een schande. Niet alleen omdat er zoveel mensen honger lijden, maar ook omdat voedsel produceren heel veel grondstoffen en energie kost. Nochtans kan het makkelijk anders door bewuster om te gaan met wat we kopen, koken en eten. Met deze vijf tips zetten we je graag op weg!

  1. In de ecologische keuken zijn restjes cadeautjes die met plezier de aanleiding zijn tot een nieuw gerecht. Zo wordt een restje rijst een kroketje, wordt een restje brood omgetoverd tot knapperige croutons en maken we van een restje gestoofde groenten een smeuïge spread. Restjes wakkeren onze creativiteit aan en veranderen ons zo in flexibele koks. Geen zin in creativiteit? Vul dan gewoon een wrap of hartige pannenkoek met je restjes of verwerk ze als vulling in een quiche of omelet. 
     
  2. Nóg beter is het natuurlijk om te vermijden dat je restjes hebt. Dat kan bijvoorbeeld door niet te veel te kopen en te koken. Als we honger hebben zijn onze ogen groter dan onze buik. Plan dus je maaltijden realistisch in, zowel tijdens het winkelbezoek -en winkel zeker niet als je honger hebt!- als tijdens het koken. Werken met een weekmenu en boodschappenlijstjes helpt!
     
  3. Zowat elk deel van de seizoensgroenten is eetbaar. Gooi dus loof, steel en schil niet langer weg maar maak er soep, pesto, spreads of chips van. Zijn je groenteresten wat verlept? Tover ze om tot een heerlijke groentebouillon. De lekkerste bouillon maak je door je groenteresten eerst even te roosteren in de oven met wat olijfolie, kruiden en peper en zout. Ook ui- en lookschillen mogen daarbij. Kook de geroosterde groenteresten nadien minstens een uur maar liever nog langer voor een bouillon met een volle diepe smaak. Gebruik meteen of vries of maak in voor later. 
     
  4. Enkel nog wat lukrake ingrediënten in huis en geen flauw idee wat je daarmee moet maken? Daag jezelf uit en improviseer door nieuwe combinaties te testen of een bekend recept waarvoor je de ingrediënten niet allemaal in huis hebt toch te maken met de ingrediënten die je wel hebt.  Wie weet vind je op die manier wel een nieuw toprecept uit! Onze improvisatiewijzer, templates en spiekbladeren zijn met plezier jouw handlangers in dit avontuur. Wil je graag ideeën opdoen en uitwisselen met andere culinaire avonturiers? In de groep Keukenpraatjes ben je alvast heel welkom! 
     
  5. Ook fruit belandt al te vaak op de composthoop -in het beste geval. Denk maar aan die overrijpe peren, melige perziken, gekneusde frambozen of bruine bananen. Zonde want zoveel mogelijkheden om wat minder mooi fruit te verwerken! Door ze te verwerken tot  een smoothie, chutney of compote bijvoorbeeld. Of door er een portie fruitleer van te maken. Pureer het fruit en laat het inkoken. Smeer dit fruitmengsel uit op een blaadje bakpapier en laat het in de oven opstijven tot de lekkerste gezonde snoep. Je kan restjes fruit ook invriezen in een bakje en er later een nicecream mee maken. Dat doe je door een flinke portie bevroren fruit met een scheut  room of melk (en eventueel een lepel notenpasta!) in de blender te mixen tot het lekkerste softijs. 

7. Vermijd verpakking

 

Image
Seizoenstas
Velt-tas

Zee en land hebben te lijden onder de verstikkende invloed van onze verpakkingsdrang. Zelfs in onze voeding sluipen microplastics die zo ons lichaam binnendringen. Voeding verpakken doen we in de eerste plaats omwille van hygiënische en veiligheidsoverwegingen en het is niet altijd eenvoudig om een alternatief te vinden waarbij voedingsproducten optimaal kunnen worden bewaard. Toch ontstond de laatste jaren een sterke en vindingrijke verpakkingswerende beweging die zich volop inzet om de eindeloze stroom verpakkingsafval een halt toe te roepen. Hier alvast vijf tips waarmee jij thuis ook meteen aan de slag kan.

  1. Plastic zakjes zijn in de meeste voedingswinkels intussen gelukkig verdwenen. Toch blijven ze hier en daar, bijvoorbeeld op veel markten, opduiken. Leer jezelf de gewoonte aan nooit zonder boodschappentas of groente- en fruitnetje inkopen te doen. Steek er standaard een aantal in je fietstas, boodschappenkratten of -karretje -en steek ze na het uitladen meteen weer terug. Maak er voor jezelf een gewoonte van door even te volharden. Een opvouwbaar tasje in je handtas of jaszak is dan weer ideaal als noodoplossing voor een onverwacht winkelbezoek.
     
  2. Ook voor  verse voeding of afhaalmaaltijden kan je een herbruikbaar recipiënt gebruiken. Het is nog niet overal gangbaar maar het is maar door consistent te zijn en te volharden dat het kan uitgroeien tot het nieuwe normaal. Neem dus voortaan wanneer je kan een bakje, potje, bord, beker of thermos mee en laat die vullen bij je favoriete broodjeszaak, kaaswinkel of soepbar. 
     
  3. Verpakkingsvrije winkels kiezen dan weer honderd procent voor onverpakte voedings- en schoonmaak- en verzorgingsproducten. Je vindt er heel wat soorten droge voeding in bulk. Ideaal om je voorraadkast optimaal te vullen. Ook vloeibare producten zoals olijfolie, wijn en afwasmiddel zijn er verkrijgbaar. Investeer in stevig materiaal zoals weckpotten en bpa-vrije opbergdozen. Kijk snel of er een verpakkingsvrije winkel is in jouw buurt. 
     
  4. Vooral bewerkte voeding is moeilijk verpakkingsvrij te vinden. Meestal is deze soort voeding bovendien ongezond door toevoeging van kunstmatige additieven, zout, suiker, of vetstoffen. Ga de uitdaging aan om zoveel mogelijk bewerkte voeding te vervangen door zelfgemaakte alternatieven. Bak je eigen koekjes of cake, laat ongezonde borrelhapjes liggen en rooster zelf noten en pitten, maak groentechips en -dip. Ook mayo- of veganaise, barbecuesaus en ketchup zijn zoveel lekkerder als je ze zelf maakt.
     
  5. Laat aluminium- en plastic folie links liggen en vervang ze door een wrap van bijenwasdoek. Koop een ovenschotel met deksel of dek je ovenschotels af met een bakplaat. Maak papilottes in ecologisch bakpapier en koop siliconen vormpjes ipv aluminium of papieren vormpjes. Op de website van Mei plasticvrij vind je nog veel meer tips. Veel hangt af van je mindset als je je gedrag wil veranderen. Focus je daarom vooral op de voordelen en maak er voor jezelf een avontuur van om al die nieuwe methodes uit te testen. Zie het als een voorrecht dat er zoveel keuze is en wees trots voor elke stap die je zet.
     

Sponsors

Abonneer je op onze nieuwsbrief